Over Nuenen, Gerwen en Nederwetten

Kerngegevens

Aantal inwoners: 22.550
Oppervlak: 34
Website: www.nuenen.n
Netnummer: 040
Burgemeester: Maarten Houben (CDA)

Algemeen

Onderwijs
-Basisschool de Rietpluim
-OBS De Mijlpaal
-Basisschool De Wentelwiek
-Basisschool St. Clemens
-Basisschool De Mijlpaal
-Basisschool De Nieuwe Linde
-Basisschool De Dassenburcht
-Basisschool Inspecteur J. Cryns
-Pleincollege Nuenen

Verenigingen
Enkele verenigingen in Nuenen zijn o.a.:
-Carnavals vereniging de Dwersklippels
-Heemkundekring De Drijehornick
-Scouting Panta Rhei
-Scouting Rudyard Kipling

Beroemde inwoners nuenen
-Stephanus Hanewinkel (1766-1856), predikant en auteur, geboren te Nuenen.
-Theo van Gogh (1822-1885) was predikant te Nuenen van 1882-1885. Hij was de vader van Vincent van Gogh en werd bijgenaamd: 'de mooie dominee'. Theo van Gogh ligt begraven op de Oude Begraafplaats te Nuenen.
-Vincent van Gogh woonde twee jaar (1883-1885) in Nuenen. In die periode schilderde hij onder meer het hervormde kerkje van het dorp, waarvan zijn vader, Theo van Gogh, dominee was. Onder de vele schilderijen die Nuenense zaken tot onderwerp hadden, valt met name De aardappeleters op.
-Bart de Ligt (1883-1938) was predikant te Nuenen van 1910-1915. Geleidelijk aan werd hij vrijzinnig en begaan met de slachtoffers van sociale misstanden. Ten gevolge van de Eerste Wereldoorlog stonden de zuidelijke provincies onder militair gezag. Militairen en marechaussee waren ook aanwezig in de kerk waar hij op eerste pinksterdag in 1915 een antimilitaristische preek hield. Dit leidde tot zijn verbanning uit de provincie Noord-Brabant. Later werkte hij mee aan de totstandkoming van de Volkenbond en was hij actief in de vredesbeweging.
-Jan Strik (1912-1992), geboren te Nuenen, was architect van kerken.
-Hugo Brouwer (1913-1986) was schilder, glazenier en beeldhouwer te Nuenen. Enkele kunstwerken van zijn hand zijn te Nuenen aanwezig, zoals het kruisbeeld aan de Boordseweg en een kruiswegstatie bij de kapel van Hooidonk te Nederwetten.
-Antoon van Bakel (1930-2009) was schilder, tekenaar en graficus. Hij werd geboren te Nuenen en werd gestimuleerd door Hugo Brouwer. Hij heeft enige tijd in Nuenen gewoond.
-Nico Eekman was een schilder/tekenaar die te Nuenen woonde van 1913-1918.
-Gerard van Maasakkers (1949-) is een zanger in Brabants dialect. Hij woonde in zijn jeugd in Nuenen.
-Edsger Dijkstra (1930-2002) woonde in Nuenen vanaf het moment dat hij hoogleraar werd te Eindhoven. Hij was informaticus en ontwierp een systeem om foutloze software te maken. Hij leverde pioniersarbeid door mee te werken aan de ontwikkeling van de -gestructureerde programmeertaal Algol-60. Edsger is te Nuenen overleden.
-Tanja Jess en Sophie Hilbrand zijn entertainmentpersoonlijkheden. Zij hebben een deel van hun jeugd in Nuenen doorgebracht. Op 9 augustus 2008 trouwde Tanja Jess in Nuenen met Charly Luske.
-Adrie Koster in het seizoen 2009-2010 trainer van voetbalvereniging Club Brugge. Hij woont tot op heden in Nuenen.
-Jan Heintze was jarenlang betaald voetballer bij o.a. PSV. Hij woont tot op heden in Nuenen.
-Steven Kruijswijk sinds 2010 tot heden profwielrenner bij Rabobank.
-Django Wagner, zanger.

Beroemde Gerwenaren
-Mgr. A.M. Frenken was van 1926 tot 1952 pastoor te Gerwen en heemkundige. Zijn standaardwerk 'Memoriaal der dorpen en parochies Gerwen, Nuenen en Nederwetten' verscheen in 1948.
-Jan van Eyk was een expressionistisch schilder die van 1954 tot 1963 in Gerwen woonde en werkte. Een groot deel van zijn oeuvre kwam daar tot stand.

Cultuur

Geschiedenis Gemeente
De namen Nuenen en Gerwen behoren tot de zogenaamde Ďheimnamení. De voorlopers van beide nederzettingen zijn naar alle waarschijnlijkheid ontstaan tussen de vijfde en achtste eeuw. De grenzen van de gemeente Nuenen-Gerwen gaan terug tot 1300, toen het lokale bestuur de gemeynt kreeg van hertog Jan II van Brabant. Dit feit werd in het jaar 2000 herdacht.
De nederzetting Nederwetten ontstond in de twaalfde eeuw. In 1810 werd de bestuurlijke eenheid Nederwetten door het Franse bewind met de voormalige heerlijkheid Eckart tot een enkele gemeente samengevoegd, die bestaan heeft tot 1821. Daarnaast werd de gemeente Nuenen en Gerwen gevormd. In 1821 werd Eckart gevoegd bij de gemeente Woensel en Nederwetten ging deel uit maken van de nieuwe gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten. Nuenen c.a. behoorde tot het kwartier Peelland van de Meierij van 's-Hertogenbosch. In de 20e eeuw was er sprake van een mogelijke annexatie door de stad Eindhoven, waar Nuenen in zekere zin een voorstad van is. Deze annexatie is niet gerealiseerd, maar er is bedongen dat Nuenen een groot aantal woningen moest bouwen ten behoeve van Eindhoven, en tevens een groot bedrijventerrein moest aanleggen. De huidige burgemeester van Nuenen is Wim Ligtvoet, lid van de PvdA. Op 16 mei 2003 volgde hij Harry Terwisse op nadat hij al sinds 2001 waarnemend burgemeester was.
Nuenen c.a. grenst aan de volgende gemeenten: Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Helmond, Laarbeek (Lieshout, Beek en Donk, Aarle-Rixtel), Son en Breugel.










Geschiedenis Nuenen

Van de prehistorie tot 1300
Na de afgelopen IJstijd vestigden zich de eerste mensen op een smalle dekzandrug die evenwijdig aan de Dommel liep. De oudste voorwerpen die gevonden zijn worden toegeschreven aan de Tjongercultuur uit het Laat-Paleolithicum. Het betreft hier een rendierjagerscultuur. Enige voorwerpen uit het Mesolithicum werden gevonden te Vaarle en op de Refelingse Heide. Deze pijlpunten dateren uit omstreeks 8000 v.Chr. en waren afkomstig van jagers en verzamelaars. Geleidelijk aan drong de landbouw vanuit het zuiden op naar minder vruchtbare gebieden. Uit deze Neolithische cultuur, die omstreeks 5000 v.Chr. in dit gebied zal zijn begonnen, zijn fraaie stenen bijlen bekend. De dekzandruggen die zich ter weerszijden van de Hooidonkse Beek bevonden bleken geschikt voor akkerbouw en bewoning. Ten noorden van deze beek zou uiteindelijk Gerwen ontstaan, terwijl ten zuiden ervan Nuenen ontstond, aanvankelijk als een verzameling verspreide agrarische gebouwen. Ook uit de Bronstijd (ongeveer 1500 v.Chr.) zijn voorwerpen gevonden. Uit deze tijd stammen ook enkele grafheuvels en urnenvelden, die tot in de IJzertijd gebruikt werden. Deze verschijnselen wijzen op het bestaan van permanente nederzettingen. Ze worden beschouwd als noordelijke uitlopers van de Keltische cultuur. Vanaf 57 v.Chr. vond een toenemende Romanisering plaats. Nadat omstreeks het jaar 300 het Romeinse Rijk steeds verder verzwakte, ontvolkte het gebied ten gevolge van de chaos, ontstaan door de volksverhuizingen. Er zijn diverse archeologische vondsten en nederzettingen uit de Romeinse tijd bekend. Geleidelijk aan vestigden zich weer mensen in het gebied en kwam ook de kerstening op gang, onder andere vanuit de abdij van Sint-Truiden. Dit geschiedde vermoedelijk op het eind van de 7e eeuw. Vanaf 800 tot 1250 neemt de bewoning toe, vooral op de plaatsen die reeds veel eerder bewoond waren. Schriftelijke bronnen treffen we aan vanaf 1107. Deze zijn aanvankelijk afkomstig van de Abdij van Sint-Truiden welke, via de parochies van Son en Woensel, ook die van Nuenen, Gerwen, en Stiphout bediende. Sint-Clemens werd in voornoemde abdij vereerd. Wereldlijke heren eigenden zich het bezit van de abdijen toe, doch uit zorg voor hun zielenheil schonken zij ook weer goederen aan de kerk. Zo werd Nuenen in 1225 door Dirk van Altena aan het kapittel van Kortessem geschonken. Het wereldlijk bestuur vond in de 13e eeuw waarschijnlijk plaats vanuit het graafschap Rode, waarvan de zetel in Sint-Oedenrode gezocht moet worden. Oorspronkelijk stond dit onder invloed van Gelre, maar het werd in 1231 onderdeel van het hertogdom Brabant. Op Sint-Barbaradag, 4 december 1300 schreef Hertog Jan II van Brabant een brief waarin hij de gemene gronden aan de inwoners van Nuenen en Gerwen in bruikleen gaf. Deze brief is bewaard gebleven. Het betrof woeste gronden voor gemeenschappelijk gebruik. De huidige gemeentelijke bossen zijn hieruit voortgekomen. Op deze dag werden ook gemene gronden uitgegeven aan andere gemeenten. De hertog deed dit vooral om inkomsten te verwerven.

Van 1300 tot 1648
De uitgifte van gemeenterechten was de eerste aanzet tot geregeld bestuur. Tussen 1300 en 1346 is de eerste schepenbank opgericht. Nuenen was in de 14e en 15e eeuw een hertogsdorp wat betekende dat de hertog er rechtstreekse invloed had. De eerste helft van de 15e eeuw was een rustige tijd zonder oorlog waarin de welvaart toenam. Er werd, mogelijk in 1468, met de bouw van een kerk in Kempense gotiek begonnen, op de plaats van een voorganger waaromtrent niets bekend is. Deze kerk stond op de Oude Begraafplaats. Ze werd in 1512 door brand beschadigd en daarna weer opgebouwd. In 1496 werd de verenigde parochie Nuenen en Gerwen gesplitst. Beide parochies hadden reeds een kerk. In 1452 werd te Nuenen een klooster voor Augustinessen ingericht, dat vanwege wateroverlast na 1462 verplaatst werd naar de huidige locatie Soeterbeek, op een hoogte bij de Dommel. De kloosterlingen waren slotzusters. Ze beoefenden de linnenfabricage om in hun onderhoud te voorzien. Aangezien het hertogdom Brabant steeds groter werd, werd het bestuur ervan gedecentraliseerd en in Nuenen viel het onder de kwartierschout van Peelland.
Vanaf 1472 viel de hertog van Gelre meermalen het gebied in, en vonden plunderingen plaats. In Nuenen en Gerwen vond daardoor een terugval plaats in welvaart, bevolking en aantal huizen. Zo richtten de Gelderse troepen in 1512 grote schade aan. Oorlogshandelingen zouden het gebied daarna nog vele eeuwen teisteren. De oorlogen met Gelre duurden tot 1543 en eisten hun tol, terwijl ook de kosten van de verdediging door de dorpen moesten worden opgebracht. In dat jaar plunderde Maarten van Rossum het klooster Soeterbeek, maar zijn troepen werden uiteindelijk verslagen door Karel V. In 1558 werd Nuenen een heerlijkheid. Dit wil zeggen dat de hertog zijn rechten, zoals jachtrecht, benoemingsrecht en dergelijke, verpandde voor bepaalde tijd, aangezien hij geld nodig had. De hertog was toen Philips II. De heer liet een kasteel bouwen te Opwetten. De Collse watermolen was sedert 1335 eigendom van de heren van Mierlo. De Tachtigjarige Oorlog werd merkbaar vanaf 1579. Toen Maastricht op de opstandelingen werd veroverd, verwoestten dezen Hooidonk. Daarna was de streek strijdtoneel van Spaanse en Staatse troepen. In 1587 werd Gerwen en een deel van Nuenen door Staatse troepen verwoest. Daarna trokken regelmatig ongedisciplineerde Spaanse en Staatse troepen door de streek die plunderden of moesten worden onderhouden. Tijdens het Twaalfjarig Bestand was er sprake van enige wederopbouw, doch na 1621 begon de strijd weer, en na het Beleg van 's-Hertogenbosch in 1629 brak een periode van gezagsvacuŁm aan, de Retorsieperiode, waarin niet duidelijk was wie de baas was in de Meierij, zodat plunderingen door troepen van beide zijden regelmatig plaatsvonden. In 1637 brak een pestepidemie uit die door de soldaten was overgebracht. Daaraan kwam pas een einde door de Vrede van MŁnster in 1648.

Van 1648 tot 1810
Nu Nuenen officieel Staats was, werd de uitoefening van de katholieke eredienst verboden en kwamen de kerken in handen van de hervormden. De heerlijkheid Nuenen hield op te bestaan in 1659 toen Nuenen een Statendorp werd, bestuurd door de kwartierschout van Peelland in opdracht van de Staten-Generaal. Nederwetten werd een zelfstandig Statendorp. Men eiste dat de overheidsfunctionarissen protestant waren. Omstreeks deze tijd moet de huidige Nuenense dorpslinde zijn geplant. Er was enige nijverheid in de vorm van brouwerijen en later ontwikkelde zich ook de klompenmakerij. Geleidelijk aan werden er meer bomen geplant. Delfstoffen waren leem en turf. Reeds in 1692 is sprake van een fabrikeur die garens inkocht en deze middels huisarbeid door wevers liet verwerken tot lakens. Ook spinnen vond in Nuenen plaats en de watermolens werden gebruikt als volmolens.
De Rooms-katholieke kerken werden onteigend en de kloosters werden opgeheven, maar het klooster Soeterbeek mocht blijven bestaan tot de laatste non gestorven was. Er mochten echter geen novicen meer worden aangenomen, wat heimelijk toch nog gebeurde. In 1732 werd ook dit klooster opgeheven en vertrokken de zusters naar Deursen. Kunstschatten uit het Nuenense klooster zijn nog in Deursen aanwezig. De katholieken waren aanvankelijk aangewezen op de Grenskerk tussen Maarheeze en Weert die niet in Staats-Brabant maar in het Graafschap Horn lag. Vanaf 1671 mocht de mis weer worden opgedragen, en in 1695 werd waarschijnlijk de eerste schuurkerk ingericht. Het kapittel van Kortessem bezat nog steeds de tiendrechten van de nu protestante kerk maar betaalde nauwelijks mee aan het onderhoud van de kerk. In 1779 sloeg de bliksem in de kerktoren en stortte een gedeelte ervan in. In 1795 werd het kapittel door de Fransen opgeheven en in 1798 werd de kerk teruggegeven aan de katholieken, maar in 1800 vernielde een storm de kerk onherstelbaar. Het adellijk grootgrondbezit werd voor een deel geliquideerd omdat het niet meer rendabel was. In 1734 werd in Nuenen het eerste raadhuis gebouwd. De oorlogen bleven voortduren omdat de streek in een bufferzone was gelegen. Allereerst kreeg men te maken met soldaten van de bisschop van MŁnster in 1666 en met Fransen die deze troepen weer verdreven. Tussen 1672 en 1678 ging het om Franse troepen van Lodewijk XIV. Dit werd de Hollandse Oorlog genoemd. Opnieuw kwamen Franse troepen tijdens de Negenjarige Oorlog die van 1688 tot 1679 duurde. De Fransen en de op hen volgende Staatse troepen moesten betaald worden door de bevolking. Vervolgens was er de Spaanse Successieoorlog van 1702-1713 waarbij de Republiek tegen Frankrijk vocht en Nuenen en omgeving last hadden van plunderende Engelse troepen. Daarna kwam de Oostenrijkse Successieoorlog van 1740-1748, waarbij de Republiek steun verleende aan Oostenrijk en troepen toeliet, waarvoor de bevolking de rekening moest betalen. In 1794 bereikten de Franse troepen, onder bevel van Pichegru, Nuenen, waar de bevolking de troepen moest onderhouden. In 1810 werd de Republiek ingelijfd bij Frankrijk.

Van 1810 tot 1944

Nuenen in 1866
De invoering van modern bestuur door de Fransen betekende de oprichting van gemeenten in de moderne zin. In 1810 vormde Nuenen met Gerwen een gemeente, in 1821 werd daar Nederwetten bijgevoegd. Het kasteel te Opwetten, en het klooster te Soeterbeek, vervielen. In 1835 werd te Soeterbeek een herenhuis gebouwd door de textielfabrikantenfamilie Smits van Oyen. Hier werd een tuin aangelegd die er nog steeds is. Sedert 1846 loopt het Eindhovens Kanaal door de gemeente. De eerste spoorweg, inclusief Station Nuenen-Tongelre te Eeneind, werd in 1866 geopend. De eerste verharde weg, van Lieshout via Gerwen en Nuenen naar Tongelre, kwam in 1872 gereed. In Nuenen ontstonden een aantal kleine textielfabrieken die deels op huisarbeid waren gebaseerd. Van belang is dat dominee Begemann in 1845 met een linnenfabriek begon. Dit werd in 1871 een stoomweverij, die echter reeds in 1879 failliet ging. Ook een korenmolen werd gebouwd, welke in 1884 in gebruik werd genomen. In 1917 werd een boterfabriek gebouwd en in 1921 een landbouwwerktuigenfabriek. In 1920 verrees te Eeneind een steenfabriek. Geen van deze bedrijven bestaat nog. De beschadigde kerk was voor de katholieken niet meer bruikbaar, zodat zij de schuurkerk bleven gebruiken. In 1823 werd de ruÔne van de oude kerk gesloopt om met de stenen de schuurkerk te herstellen. In 1854 kwam de parochie Nuenen bij het decanaat Eindhoven. Pastoor Van Lent nam het initiatief tot de bouw van de huidige Sint-Clemenskerk. Architect was Carl Weber en in 1872 werd de kerk ingewijd. De schuurkerk werd afgebroken en ook de toren van de Oude kerk werd in 1885 afgebroken. De Sint-Antoniuskapel te Opwetten liet men vervallen. In 1887 werd het Sint-Elisabeth gesticht van de Zusters van Liefde gebouwd. De bebouwing in de buurt van de nieuwe kerk leidde tot een verplaatsing van het centrum van Nuenen naar het Park. De hervormde gemeente werd bij die van Mierlo gevoegd, waar in 1812 een klein kerkje was gebouwd. Dit was niet praktisch, en in 1824 werd te Nuenen het kerkje aan de Papenvoort gebouwd, nu bekend als het Van Goghkerkje. Vincent van Gogh woonde van 1883 tot 1885 te Nuenen. Aandacht voor zijn persoon en werk kwam pas in 1930, terwijl in 1932 een monument ter zijner eer bij de lindeboom werd onthuld. Aardappelziekten leidden vanaf 1845 tot misoogsten. Dit leidde tot armoede en tiendoproeren. Men heeft de middeleeuwse tiendrechten, die sedert 1810 in handen van de Domeinen of van particulieren waren, afgekocht.
In de eerste helft van de twintigste eeuw verdubbelde de Nuenense bevolking. Het aandeel van fabrieksarbeiders nam toe. Het Park, oorspronkelijk een bleekveld voor het klooster, werd verfraaid met een muziekkiosk in 1904. De katholieke pastorie werd gebouwd in 1910 en het Park werd aangelegd in 1920. De bezettingsjaren tijdens de Tweede Wereldoorlog, van 1940 tot 1944 brachten een geleidelijk toenemende repressie en verzet, en enige schade door bommen en enkele neerstortende vliegtuigen. In september 1944 vond de Operatie Market Garden plaats waarbij in Son een noodbrug werd aangelegd door de Amerikanen. De Duitsers probeerden deze brug te bereiken, konden niet over de brug bij Soeterbeek, die daarom Willem Hikspoorsbrug is gaan heten naar de tuinman van Soeterbeek die de Duitsers adviseerde om rechtsomkeert te maken. Uiteindelijk konden een aantal Britse tanks wel over deze brug heen om op te rukken. Nuenen werd op 21 september 1944 bevrijd. Bij deze strijd werd schade aangericht en vielen enkele slachtoffers. Ook Gerwen en Nederwetten werden dezer dagen bevrijd. Ook na de bevrijding vielen nog enkele Duitse bommen die slachtoffers maakten.

Van 1944 tot heden
Na de Bevrijding wordt Nuenen vooral gekenmerkt door een snelle groei en door de bouw van vele nieuwbouwwoningen. Daarmee werd Nuenen tot een forensengemeente van Eindhoven. Door de uitbreiding van Nuenen, aanvankelijk in westelijke richting, ontstond behoefte aan een tweede kerk, de Sint Andrieskerk, die in 1964 tot stand kwam maar, door verkeerde planning en de intredende ontkerkelijking, op 30 juli 2006 werd afgestoten. De kerk is juli 2007 gesloopt voor de bouw van appartementen. De luidklokken van de kerk doen nu dienst in een nieuwe gebouwde kerk in Kabanjahe in Noord-Sumatra. Met name de woningbouw in Nuenen-Zuid deed het inwonertal toenemen. Ook Nuenen-Oost werd gebouwd, waarbij de Hooidonkse Beek werd overschreden. Er kwamen nieuwe bedrijventerreinen, terwijl de oude industriŽle bedrijven aan de Berg verdwenen. In 2006 werden plannen gepresenteerd voor uitbreiding in westelijke richting, waarbij Boord en Opwetten vrijwel aan de nieuwbouw zullen grenzen. De Tour de France passeerde Nuenen in 1996. Een reeks van feesten en herdenkingen vond plaats in Nuenen: de Vincent van Goghjaren 1990 en 2003, 700 jaar gemeenterechten in 2000, het 500-jarig jubileum van de parochie Nuenen in 1996 en 350-jarig bestaan van de hervormde gemeente Nuenen in 1998. Deze gebeurtenissen gingen gepaard met manifestaties, de uitgifte van gedenkboeken, en de onthulling van monumenten zoals het standbeeld van Jan II van Brabant.

Kerkelijke geschiedenis
De Nuenense Katholieke parochie is in 1496 afgesplitst van de parochie Nuenen-Gerwen. Het 500-jarig jubileum van deze gebeurtenis werd in 1996 gevierd met de uitgave van een gedenkboek: 'Vijf eeuwen kerkdorp Nuenen'. Naast de Clemenskerk werd in 1964 een tweede parochiekerk ingewijd, de Sint-Andrieskerk. Deze werd ontworpen door Jan de Jong en is een voorbeeld van architectuur van de Bossche School. Het was een sober bakstenen kerkgebouw met vaste getalsverhoudingen, namelijk 3:4. Door verkeerde planning, gevoegd bij de algemene ontkerkelijking, werd het gebouw op 31 december 2003 buiten gebruik genomen en in 2007 werd de Andrieskerk gesloopt. Het drieluik van Hugo Brouwer werd verplaatst naar de kerk van Odiliapeel, wat eveneens een kerk is van de Bossche School. Ook het tabernakel zal een plaats in deze kerk vinden. Op de plaats van de Andrieskerk is een brede school gepland en komen er appartementen. De Nuenense parochie werkt sinds 1 maart 2006 samen met die van Gerwen en Nederwetten in de Pastorale Eenheid Nuenen Gerwen Nederwetten. De Nuenense Hervormde gemeente werd in 1648 gesticht, bij de Vrede van MŁnster. Het 350-jarig jubileum van deze gebeurtenis werd in 1998 gevierd, eveneens met de uitgave van een gedenkboek: 'Van kwast tot regenboog: een schildering van 350 jaar protestantisme in Nuenen'. De hervormde gemeente van Nuenen staat, samen met die van Geldrop, aan de wieg van het Samen op Weg-proces dat geleid heeft tot de kerkfusie waaruit de PKN is voortgekomen. Sedert einde 1974 bestond te Nuenen reeds een samenwerking aan de basis tussen gereformeerden en hervormden, toen Reformatorische Gemeente Nuenen (RGN) en thans Protestantse Gemeente Nuenen (PGN) geheten. In tegenstelling tot de landelijke trend groeide het aantal protestanten in Nuenen, vooral ten gevolge van import en de groei van het inwoneraantal. Dit leidde er toe dat het Van Goghkerkje te klein werd en, na een aantal jaren van nood-oplossingen, werd het kerkelijk centrum 'de Regenboog' gebouwd. Ook de samenwerking tussen de Rooms-Katholieken en de Protestanten is in Nuenen al vroeg van de grond gekomen. Gezamenlijk overleg en gezamenlijke diensten zijn er in Nuenen meermalen geweest.

Bezienswaardigheden in Nuenen

De oude kern van het dorp Nuenen wordt gevormd door een driehoekig plein, genaamd 'De Berg', dat doorloopt naar een groter driehoekig plantsoen, 'Het Park'. Dit laatste is in de negentiende eeuw aangelegd en men vindt hier de muziekkiosk, een monument voor Vincent van Gogh en een monument dat de Zusters van Liefde herdenkt. Dit gedeelte van Nuenen is een beschermd dorpsgezicht.

Molens
-De Roosdonck
.Een ronde stenen Beltmolen van het type bovenkruier. Gebouwd in 1884 en pas gereedgekomen nadat een tragisch ongeval had plaatsgevonden: tijdens de bouw stortte de molen in, waarbij een dodelijk slachtoffer viel. De molen is nog wekelijks in gebruik als korenmolen. De molen is zeven keer door Vincent van Gogh op doek vastgelegd.

-Opwettense watermolen. Watermolen in de Kleine Dommel, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de elfde eeuw. De huidige gebouwen dateren van 1743. Het binnenwerk, waaronder een stampwerk voor het persen van lijnzaad, is nog aanwezig. Een molenaarswoning uit de 17e of 18e eeuw completeert het geheel. Deze onderslagmolen heeft het grootste waterrad van Noord-Brabant, met een diameter van 9,30 m. Vincent van Gogh beeldde deze molen herhaaldelijk af.

-Hooydonkse molen. Noordelijk van Nederwetten gelegen. Deze watermolen behoorde tot het vrouwenklooster Hooydonk en ontleent zijn naam aan het feit dat de molen op het hoogste punt van de omgeving is gebouwd. Nadat de oorspronkelijke molen werd verwoest tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd bij de herbouw de maalinrichting aangevuld met een volmolen vanwege de opkomende textielindustrie.


Wereldlijke gebouwen

-Wevershuisjes aan de Berg te Nuenen, waaronder het zogenaamde Kostershuisje uit 1763.
Hervormde pastorie (of: Domineeshuis) aan de Berg te Nuenen, uit 1764. In dit huis woonden en wonen tot op de dag van heden de Nuenense predikanten, waaronder Theo van Gogh en zijn zoon Vincent van Gogh, die hier een atelier had, dat nog gedeeltelijk intact is.

-'t Weefhuis. Een voormalige linnenfabriek uit 1888, tegenwoordig een expositieruimte voor beeldende kunst.
Diverse historische woonhuizen en villa's in de dorpskern en haar omgeving, voornamelijk daterend uit de negentiende en begin twintigste eeuw.

-Enkele boerderijen van het langgeveltype.

-Oude raadhuis aan de Beekstraat, uit 1734, gerestaureerd in 1986 en nu een galerie.

-Huis Nune Ville. In 1874 in opdracht van ds. Willem Begemann gebouwd. Hier woonde Margot Begemann, die verliefd werd op Vincent van Gogh. Dit vonden haar ouders niet goed, waarop ze een zelfmoordpoging ondernam.

Religieuze gebouwen

-Sint-Clemenskerk. Deze Rooms-Katholieke kerk van Carl Weber staat aan het Park. Ze werd gebouwd in een combinatie van neoromaanse en neogotische stijlen in 1872. Ze verving de schuurkerk. In de kenmerkende achtkante toren hangen enkele oude klokken, waarvan een uit 1490. Het interieur van de kerk is overgeschilderd in 1942. Restauraties zijn uitgevoerd in 1998 en in 2003. In het laatste jaar is het interieur weer zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat gebracht. Het grote orgel is een Smits-orgel.

-Van Goghkerkje. Dit is een Hervormde waterstaatkerk uit 1824. Het kerkje ligt bijzonder schilderachtig met op de achtergrond het groen van het Park Houtrijk, een oude villatuin. Theo van Gogh, de vader van Vincent van Gogh preekte hier. Vincent van Gogh heeft deze kerk meermalen op het doek vastgelegd. Tegenwoordig in gebruik voor bijzondere plechtigheden en culturele manifestaties.

-Kerkelijk centrum 'de Regenboog'. De huidige Protestantse kerk uit 1999 bezit een glasmozaÔek in staal van Karel Appel, dat afkomstig is uit de afgebroken Hervormde kerk van Geleen-Oost.

-Sint-Elisabethklooster, gebouwd in 1887. Voorheen waren hier de Zusters van Liefde gehuisvest. Deze verlieten het klooster in 1977. Tegenwoordig is het een cultureel centrum. Hierin is het deel van de lindeboom opgesteld dat werd afgezaagd in 1994.

-Sint Antoniuskapel te Eeneind. Deze kapel uit 1987 is toegewijd aan Sint Antonius Abt, welke de schutspatroon is van het schuttersgilde te Eeneind. Ze vervangt de kapel te Opwetten, die in 1450 is gebouwd en dienst heeft gedaan tot 1915. Bevat een kruisbeeld afkomstig van de oorspronkelijke kapel en een houten Antoniusbeeld van Omer Gielliet uit Breskens.

-Kruisbeeld in de buurtschap Boord, van Hugo Brouwer, uit 1958. In het Memoriaal van A.M. Frenken wordt vermeld dat hier ook in de 16e eeuw een kruisbeeld heeft gestaan. Dit kruisbeeld is tot stand gekomen door de parochianen van de Sint-Clemenskerk te Nuenen en in het bijzonder door de inwoners van Boord, die vanaf de oprichting voor het onderhoud ervan zorg dragen. Het kruishout is uit balken vervaardigd van 200 jaar oud.

-Buitenplaats Soeterbeek is gelegen op de plaats waar vroeger een klooster was. De buitenplaats bestaat sedert 1800. Er is een park met vijvers. Het klooster is gesticht in 1448 en bevond zich sedert 1467 op het terrein van Soeterbeek. De nonnen moesten Nuenen verlaten in 1732 en vestigden zich te Deursen dat destijds buiten het gebied van de Republiek der Verenigde Nederlanden lag. Dit klooster heet eveneens Soeterbeek en herbergde tot de opheffing ervan in 1997 nog een aantal uit Nuenen afkomstige gebruiksvoorwerpen.

Overige bezienswaardigheden

-Lindeboom. Dit is een etagelinde die tot de oudste en dikste van Nederland behoort en in de zeventiende eeuw is geplant. Tijdens een noodweer in 1994 braken enige zware takken af en werd ernstige aantasting door de Echte tonderzwam geconstateerd. In december van dat jaar werd de top afgezaagd, zodat nog een prieellinde overbleef. Een oude dorpspomp houdt deze boom, die op de Berg staat, gezelschap.

-Dorpsboerderij Weverkeshof. Vele tientallen vrijwilligers werken hier aan een park met talrijke dieren, waar ook muziekuitvoeringen en dergelijke worden gehouden en waar ieder jaar ook Sinterklaas zijn domicilie heeft, waarmee men landelijke bekendheid verwierf, evenals met het unieke lease-kippenconcept. Het leasen van kippen is echter stopgezet in 2008, vanwege de toenemende regelgeving met betrekking tot vogelziekten.














Bezienswaardigheden Gerwen

-De oude Sint-Clemenskerk. Op deze plaats hebben drie kerken gestaan: De eerste stenen kerk van 1350-1400 was een eenvoudige zaalkerk. Vervolgens werd een driebeukige kruiskerk gebouwd van 1420-1440. In 1620 kwam, na een brand in 1612, de huidige kerk tot stand, waarbinnen zich nog resten bevinden van de voorgaande kerk, die in Kempense gotiek is uitgevoerd. De kerk werd van 1648-1798 voor de protestante eredienst gebruikt, daarna werd ze weer Katholiek. Tussen 1887 en 1889 kreeg de kerk een neogotisch interieur. Vincent van Gogh beeldde deze kerk af in 1883. In 1967 bouwde de rooms-katholieke parochie een nieuwe en grotere kerk Sint-Clemenskerk in een zeer abstracte betonstijl. De historisch waardevolle oude Sint Clemenskerk, die ondertussen op de monumentenlijst stond, zou, naar werd beloofd, een nieuwe bestemming krijgen, die echter nog niet bekend was. Ze kwam dan ook leeg te staan, werd dichtgetimmerd, zwaar verwaarloosd en aan het verval en vandalisme overgegeven. In 1983 werd de kerk echter gerestaureerd door een traditionalistische rooms-katholieke stichting van leken en kreeg daarbij een nieuw neogotisch interieur met voorwerpen die van elders afkomstig waren. Sedertdien wordt de kerk gebruikt door de Priesterbroederschap Sint Pius X.

-De nieuwe Sint-Clemenskerk is een ruime en lichte moderne kerk die werd gebouwd in 1967, in gebruik genomen in de kerstnacht van 1967, en die ingewijd werd in 1968. In deze tijd leek het aantal gelovigen toe te nemen en was de oude kerk te klein geworden. De architect was E. Nijsten uit Vught. De kerk bezit enkele kunstwerken, zoals terracotta kruiswegstaties, die afkomstig zijn uit de Franciscuskerk te Nijmegen en gemaakt door Schoenmakers in 1956. Ook is er een glas-in-beton raam en zijn er enkele gebrandschilderde ramen die afkomstig zijn uit de oude pastorie.

-Achter de Oude Sint-Clemenskerk bevindt zich een bronzen beeld van Het Nederlandse Trekpaard. Het is gemaakt door Toon Grassens uit Gemert en geplaatst in 1990. Het stelt een paard van het koudbloedras voor en wordt in de volksmond de BŤlse knol genoemd. Eens per jaar vindt hier de veulenkeuring plaats.










Geschiedenis Nederwetten

Het dorp Nederwetten ontstond in de twaalfde eeuw ten zuiden van de priorij. Het is het jongste dorp van de gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten. De rechten over de kerk van Nederwetten kwamen toe aan de priorij. De eerste parochiekerk, de Sint-Lambertuskerk werd omstreeks 1250 gebouwd. In de 15e eeuw werd aan de Kerkhoef een nieuwe dorpskerk in de stijl van de Kempense gotiek gebouwd. Deze was van 1650 tot 1700 in gebruik bij de protestanten, en van 1756 tot 1791 als raadkamer. In 1797 werd de kerk teruggegeven aan de katholieken, die van 1717 tot 1797 van een schuurkerkje gebruik maakten. De kerk aan de Dommel werd in 1898 is afgebroken. De toren is echter tot op heden blijven staan. De nieuwe Lambertuskerk was een neo-romano-gotische kruisbasiliek naar een ontwerp van E. Corbey. Zij werd in 1894-1895 in het huidige centrum van het dorp gebouwd. Sedert 1980 heeft Nederwetten geen eigen pastoor meer, maar wordt bediend vanuit Gerwen. Van 1558 tot 1810 was Nederwetten een zelfstandige heerlijkheid en schepenbank, daarna maakte het tot 1821 deel uit van de gemeente Nederwetten en Eckart. Sindsdien behoort de plaats tot de gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten.


Bezienswaardigheden Nederwetten

-Hooidonkse watermolen, gelegen op de plaats waar de Hooidonkse Beek in de Dommel uitmondt. De molen is waarschijnlijk gesticht in het midden van de negende eeuw. Ze is verwoest door brand in 1564 en daarna weer opgebouwd. Het is een onderslagmolen die bestaat uit twee houten gebouwen welke deels over de Dommel zijn aangebracht en waartussen zich twee waterraderen bevinden. Ze werd gebruikt als koren-, olie- en houtzaagmolen. Gerestaureerd in 1983.

-Oude Toren. Dit is de toren van de in 1898 afgebroken 15e-eeuwse parochiekerk van Nederwetten die nu aan de Dommel buiten het centrum van het dorp is gelegen.

-Neogotische Sint-Lambertuskerk uit 1895 van E. Corbey met Heilig Hartbeeld uit 1930.

-Heilig Kruispark uit 1953 ter nagedachtenis van het 'mirakel van Hooidonk'. Er is een kruisweg van Piet Schoenmakers.

-Langgevelboerderijen, vooral aan de Soeterbeekse weg.

-Van de Priorij van Hooidonk rest nog slechts een keldergewelf op particulier terrein.

-Voormalige Dorpsschool aan de Zandstraat, een fraai gebouw uit 1871.























Kunst

Nuenen dankt zijn bekendheid aan het feit dat Vincent van Gogh er enige tijd woonde en werkte. Uit deze zogenaamde Nuenense periode stamt een van zijn bekendste werken: De aardappeleters.
Nog steeds is Nuenen een kunstenaarsdorp. Men vindt er meerdere galerieŽn voor beeldende kunst. Ook is een aanzienlijke activiteit op het gebied van het dichten. Zo zijn er gedichten van Nuenenaren aangebracht op de markante punten in de gemeente, terwijl ter gelegenheid van het Van Goghjaar 2003 een gedichtenwedstrijd is gehouden die geleid heeft tot een gedichtenbundel van Karina Baggermans en anderen, getiteld: 'Kraaien verjagen', waarin de levensloop van Vincent van Gogh aan de hand van gedichten bij zijn schilderijen is beschreven.

Musea

Vincent van Gogh documentatiecentrum. Deze permanente expositie is vanaf 1976 ondergebracht in het gerestaureerde koetshuis nabij het gemeentehuis te Nuenen. Hoewel Nuenen geen enkel werk van Van Gogh bezit, kent de plaats voldoende herinneringen aan de Nuenense periode van deze kunstenaar. Een nieuw museum genaamd Vincentre aan de Berg te Nuenen is sinds 2010 geopend.

Evenementen

Voor alle evenementen kijkt u op de evenementen kalander http://www.nuenen.nl/index.php?simaction=content&mediumid=1&pagid=85&fontsize=12

Sport

-Enkele verenigingen in Nuenen zijn o.a.:
-Voetbalvereniging RKSV Nuenen
-Tennisvereniging De Lissevoort, Tennisvereniging De Goudhoek en Tennisvereniging Nederwetten
-Hockey Club Nuenen
-Honk- en Softbal Club Nuenen
-Voetbalvereniging RKVV EMK (Eeneind)

Politiek

Burgemeester

Maarten Houben
Tel: (040) 2631 610
E-mail: mj.houben@nuenen.nl
Twitter: ,@nuenen.nl @maartenhouben

Portefeuille:
-Algehele coŲrdinatie
-Openbare orde en veiligheid
-Wijk- en buurtbeleid
-Handhavingsbeleid
-Juridische zaken
-Voorlichting en communicatie
-Burgerparticipatie, klachten en bezwaren
-Regionale aangelegenheden/intergemeentelijke samenwerking
-Externe contacten en die met andere gemeenten en overheden
-CoŲrdinatie Sintibeleid
-Lid adviescommissie financiŽn veiligheidsregio Brabant Zuid-oost



Wethouder

M.J.P. (Martien) Jansen
loco burgemeester
Tel: (040) 2631 610
E-mail: gemeentehuis@nuenen.nl

Portefeuille:
-Ruimtelijke ordening
-Volkshuisvesting
-Verkeer en vervoer
-Projecten woningbouw Ruimtebalans
-Bouw- en woningtoezicht / handhaving
-Monumenten
-Middengebied, Rijksbufferzone

Nevenfuncties:
-LC Dommelstroom, voorzitter

Overlegorgaan: Commissie Ruimte



Wethouder

ir. P.C.F. (Paul) de Witte
Tel: (040) 2631 610
E-mail: gemeentehuis@nuenen.nl

Portefeuille:
-Welzijn
-Sociale voorzieningen
-Onderwijs
-Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO)
-Kunst en cultuur
-Sport
-Accommodatiebeleid

Nevenfuncties:
-Parochie Nuenen, voorzitter raad van Liturgie
-Parochie Nuenen, lekevoorganger

Overlegorgaan:
-Commissie Samenleving
-WSD, lid algemeen en dagelijks bestuur
-GGD Zuidoost-Brabant
-Veiligheidsregio Zuidoost-Brabant



Wethouder
H.M.A. (Henk) Pero
Tel: (040) 2631 610
E-mail: gemeentehuis@nuenen.nl

Portefeuille:
-Milieu en duurzaamheid
-Openbare werken
-Markt-, kermiszaken
-Economische zaken, toerisme, recreatie
-Bedrijventerreinen (ontwikkeling en beheer)
-Grondbeleid en grondexploitatie

Overlegorgaan:
-Commissie Ruimte
-Bestuur Blink
-Adviescommissie Gulbergen
-Bestuur Brabant Water NV





Wethouder

A.M.F. (Ans) van der Velden
Tel: (040) 2631 610
E-mail: gemeentehuis@nuenen.nl

Portefeuille:
-FinanciŽn en belastingen
-Gemeentelijke eigendommen
-Gemeentelijke huisvesting
-Personeelsbeleid
-Bedrijfsvoering, (digitale) dienstverlening
-Duurzame inkoop en aanbestedingsbeleid
-SIEN-project

Nevenfuncties:
-Melkveebedrijf Veldcool, administratie
-Stuurgroep Raak Helmond/Peel, voorzitter
-Project Peelherinneringen, initiatiefnemer
-Soroptimistclub Eindhoven, lid/webmaster

Overlegorgaan:
-Commissie ABZ/Fin
-Stuurgroep Nuenen-Son en Breugel
-Bizob, lid bestuur
-Bestuur Bank Nederlandse gemeenten






Gemeentesecretaris

drs. P.T.O. van Laarhoven-Rovers
Tel: (040) 2631 610
E-mail: gemeentehuis@nuenen.nl

Nevenfuncties:
-Expert voor rekenkamercommissie Deurne, Asten en Someren
-Vicevoorzitter Raad van Toezicht stichting Prisma